किराया आस्फोर्डमा उभौलीको समापन

                                       ध्यान बहादुर राई आस्फोर्ड

 गत जुन १३ तारिख आइतबार का दिन आसफोर्डमा साकेला/सकेवा उभौली २०६७ को समापन कार्यक्रम समितिका अध्यक्ष श्री प्रश्न राई ज्यूको सभापतित्वमा भब्यताकासाथ सम्पन्न गरेको छ | उक्त कार्यक्रममा किरात राई यायोक्खा राष्ट्रिय संयोजन समिति बेलायतका उपाध्यक्ष श्री ओम राई ज्यूको प्रमुख आतिथ्य रहेको थियो भने अथितीहरुमा किरात राई यायोक्खा राष्ट्रिय संयोजन समिति बेलायतका सदस्य श्री चक्र बहादुर राई, सदस्य श्रीमती चन्द्रावतीराईको उपस्थिती थियो|

समितिका संस्थापक अध्यक्ष तथा सल्लहाकार श्री गोबिन्दबाबु राई, समितिका सल्लाहकार तथा निबर्तमान अध्यक्ष श्री सर्बधन राई र अन्य बिशिस्ट संरक्षक सदस्यजूहरु मम्चमा आसिन हुनुहुन्थ्यो | प्रथम किराती राजा यलम्बरको तस्बिरमा माल्यपण तथा दिपप्रज्वलन गरि कार्यक्रमको समुध्घाटन गरिएको थियो  समितिका सचिव श्री ध्यान बहादुर राईको सन्चालन रहेको उक्त कार्यक्रममा समितिका उपाध्यक्ष श्री देव राई ज्युले स्वागत मन्तब्य राख्नु भएको थियो |

उक्त कर्यक्रममा प्रमुख अतिथी तथा बिभिन्न वक्ताहरुले आ-आफ्नो मन्तब्य ब्यक्त गर्ने क्रममा किराया अतिथी श्री चक्र बहादुर राईज्यूले किरात राईहरुको ईतिहासको बारेमा प्रकाश पार्नुका साथै भावी सन्ततिहरुलाई आगामी दिनहरुमा हामी किरातहरुको भाषा धर्म संस्कार संस्क्रितीको संरक्षण संबर्धन गर्नको लागि हाम्रो अभिभाबकत्व पूरा गर्दै कसरी सहि मार्ग निर्देसन गराउन सकिन्छ भन्ने बारेमा जोड दिनु भएको थियो।

त्यस्तै समितिका संस्थापक अध्यक्ष तथा सल्लाहकार श्री गोबिन्दबाबु राईले किरात राई यायोक्खा प्रारम्भिक कार्य समिति आसफोर्ड को स्थापना कालको सम्झना गर्दै आजका दिनहरुमा भएको उपस्थिती ऐकेबध्दता र त्यसको उपलब्धि बारे खुशी ब्यक्त गर्दै आगामी दिनहरुमा संस्थाको प्रगती र राईहरुको एकताको लागि अग्रीम शुभकामना ब्यक्त गरे |

किराया राष्ट्रिय संयोजन समिति बेलायतको आयोजनामा सम्पन्न किरात राईहरुको महान चाड साकेला/साकेवा उभौली २०६७ गत २९ मे शनिबार का दिन अल्डर्सट कन्नोउट लेइजर सेन्टर अल्डरशट्मा बिधिवत उद्घाटन गरि  भब्यताकासाथ सम्पन्न भएको थियो ।  साकेला उभौली बैशाखे पुर्णिमाको दिन बाट आरम्भ  गरि १५ दिन पछि सिली मार्ने चलन छ त्यसको अतिरिक्त यस प्राकासले उक्त समापन तथा सिली मार्ने कार्य भर्खरै मात्र सम्पन्न गरिएको  हो।

हामी किरात राईहरु प्रकृति पुजक हौं र यसरी उभौलीको समयमा अन्न बाली, खेती पाती लगाउने समय भएको हुनाले आफूले लगाएको अन्नबालीमा खोलो पहिरो नलागोस राम्रो संग फुलोस फलोस् भनेर प्रकृतिदेब र उही पित्रीदेब पारुहाङ सुम्निमा संग प्रार्थना गर्दै र आशिर्बाद माग्दै बिधिवत पुजा गरि यो पर्ब मनाउने गरिन्छ |

समितिका मनोरन्जन संयोजक श्री गणेशचन्द्र राई ज्यूले साकेला/साकेवा सिली प्रतियोगितामा सहभागी नानी, बाबुहरु तथा सहयोगी आसफोर्डबासी किरात राई दाजुभाई तथा दिदीबहिनीहरुलाई धन्यबाद दिदै साकेला सिलीको ताल र बिभिन्न खानपिनका साथ बेलुकी ८ बजे कार्यक्रम सम्पन्न भयो |  

                                          साकेला आयो त्यहि भेटौला

चक्रबहादुर राई , बेलायत

प्रकृतिको पनि आफ्नै नियम हुन्छ कुनै न कुनै समयमा केहि न केही परिवर्तन आउछ नै गत बर्ष ई.सं. २००९ को शितकालिन समयमा परेको हिमपात निकै भयाबह थियो  यो नै पहिलो पटक भने होईन, यस्तो हिमपात धेरै बर्ष अगाडि पनि भएकै हो, तर पनि जाडोको समय पनि बिस्तारै बिस्तारै  पछाडि  सर्दैछ, घाम्को किरणले ज्यान निक्कै तात्तियको महसुस हुन्छ, | रुखको पात फेरियो, पाउला पलायो, खेत बारी रसिलो र  हरियो हुन थालयो, दिन पनी निक्कै लामो भईसकेकोछ |

 चरा चुरुङिहरुको भाका फेरियो, आकाशमा करेङकुरुङको बथान पनि उत्तरतिर लागेको देखिन्छ, साच्चैइ अबत बर्षा सुरुभयो,  बैशाखे पुर्णिमा पनि आउनै लागेछ, खोलाको माछा पनि अबत उकालो लागछन, उभौलीको समयहो यो, भुमि, नाग नगिनि, प्रकृतिको पूजा आराधना गरी बल माग्नु पर्छ |

 सधैं यसरिनै ऋतु परिवर्तन हुन्छ, यसै भन्थे बुढापाका सिकुवाको डिल्मा बसेर साएदै जुनबेला प्रकृतिलाई भगवानको रुपमा पुजा गरिन्थ्यो त्यस समयमा घडी, पात्रो, र क्यलेन्डर थिएन होला किनकी भैचालो गएको साल जन्मेको छोराको नाम भैचाले राख्नुले यसको प्रुस्टी गर्दछ भने रुख बिरुवा र चराचुरुङीमा भएको परिवर्तन ऋतु परिवर्तनको चिन्न हो रातमा पहिलो,दोस्रो र तेस्रो भालेको डाँक र दिनमा आफ्नै छायालाई हेरेर समयको हेक्का रहन्थ्यो सायदै यसै समय बाट सुरु भयो साकेला/साकेन्वा |

गाउका छोरीचेलीहरुले छ महिना अगाडिनै सबैको घ-घरमा जाड  पकाएर छिप्पी सकेकोछ, यस्ता सामुहिक कार्यमा खाजा पानीको बन्दबस्त मिलाउने जिमेवारी गाउ घरमा छोरी बुहारीको हुन्छ |  वास्तबमा यसरीनै सुरुहुन्छ हरेक बर्ष भुमीपुत्र किरात राइहरुको साकेला/साकेन्वा | आजभोलि यतिबेला बिस्वको कुना कुनामा जहाँ भयपनी किरात राइहरु महान चाड साकेला/साकेन्वा मनाउन उत्सुक्ताका साथ्  तमतयार भएर बसेको हुनुपर्छ,| 

 यस पर्बमा आउने सहभागीहरुले प्राय आ-आफ्नै जातिय भेस भुसा गरगहनामा पैरियर जानु र सिलिको प्रदर्शन गर्नु  छुत्तै एक  बिशेसता हो |  त्यस नाचमा  नाचिने शैलीलाई सिली भनिन्छ, सिली भनेको प्रकृतिमा गरिने हरेक क्रियाकलापको नक्कल या कुनै जीवजन्तुहरूको हाउभाउगर्नु हो। साकेला / साकेन्वा नाच्दा सिलिमाङपा (सिली नाचेर देखाउने  छोरामान्छे) वा सिलिमाङमा (सिली नाचेर देखाउने छोरीमान्छे)को अगुवाइमा नाच्ने गरिन्छ। नाच्दा सिली तलमाथि भयर बिग्रियो भने त्यसलाई  अशुभहुने भनी मुन्दुमी पारखीहरु बताउछन् ।

त्यस्तै साकेला / साकेन्वा नाच्दा नाचमा सहभागी सबैको एकैखाले हात र खुट्टाको चलाइ नमिलेमा नाच्न आनन्द नआउने कुरामा नाचका भुक्तभोगिहरु बताउँछन् । सिलीहरू यति नै छन् भन्न सकिन्न,  साकेन्वा विज्ञको भनाईअनुसार सिलीहरू धेरै थिय, हिजो आज धेरै लोप भएर गएपनी अझै ४० / ५०  वटा भन्दा बढी जिबितछन् | नाचमा संगीतको पनि त्यतिकै ठूलो भूमिका छ कुनै साकेला / साकेन्वा नाचहरूमा गीत, संगीत दुवैको अनिवार्य हुन्छन् जस्ते भोजपुरको हतुवा क्षेत्रमा नाचिने स्यामुना नाच लाई यसको उधाहरण  मानिन्छ |

साकेला/  साकेन्वामा ढोल झ्यम्ताको संगीतमय आवाजसँग गीत गाइन्छ यसमा आपसी सम्बन्ध, भाइचारा, मायाप्रेम, प्रकृतिको  चित्रण,चेतनाका कुराहरू गासिएका हुन्छन् | ढोल झ्यम्टा  को प्रयोग जुनसकै बेला गर्न  हुँदैन, जब साकेन्वा नाच्ने तिथी, मिती समय आउछ, तब मात्र यिनीहरूको विधिवत पूजा गरी बजाउन मिल्छ भनिन्छ जुनसुकै बेला बजाएमा त्यसको अशुभ हुन्छ भन्ने भनाई छ ।

साकेला/साकेन्वाको पूजागर्दा श्रृष्टिकर्ता पारुहाङ सुम्निमा लगायत मृतक आत्मा, देवीदेवता, भूतप्रेत, नाग नागिनी आदिको पनि पूजा आराधना गरिन्छ । त्यसैले भुमिपुत्र  किरातीहरू आफूलाई प्रकृतिपूजकको रूपमा लिने गर्छन् । बैसाखे पूर्णिमाको समयताका अन्नबाली रोप्ने समयमा  यी भूमिपूत्रहरूले उँभौली साकेला / साकेन्वा महत्वका साथ मनाउछन |

अन्नदाता भूमि (माटो)को पूजा गर्दा अब  बालिनाली लगाउदैछो  राम्ररी फुलोस, फलोस हावा पानी बाढि  पहिरो असिनाले नलगोस कुनै प्राकृतिक विपत्ति नपरोस भनी पूजा आराधना गरिन्छ | यस पर्बमा किरात राइ आमा दिदी बैनिहरु परम्परागत गुनेउ, चोउबन्दीचोली र सेतो पटुकिमा सज्जियका देखिन्छ |

दाजु भाईहरु दौरा सुरुवल अस्कोट पहिरन्छन, त्यस्तै स-साना नानीहरुलाई हेर्दा जो कसैलाई पनि पहिरणको आकर्सण हुनु स्वाभाबिकै हो, भने उता परम्परागत भेषभूषाको सट्टा भड्किलो फेसनमा ताल न बेतालको गीतहरू गाउदै नाच्नेहरूको भीड पनि बढिरहेको पाईन्छ बिसेसगरी नयाँ पुस्तामा हाम्रो संस्कृतिको बचावट गर्न आँफै अग्रसर भयर जाने बातावण तयार गर्न हामी अबिभाबक ले पनि जिम्मेवारी बोध गर्नुपर्ने देखिन्छ |

हामी किरात राईहरु नेपालका आदिबासी अथवा मुल बासिन्दाका रुपमा परिचित किरात राई मुख्य जाति हौ | हामी हाम्रो भाषा, धर्म, संस्कार, संस्कृति, मुल्य, मान्यता, र जिवनशैलीको रक्षा गर्न चाहान्छौ |  हामी स्वाभिमानी र अस्तित्वप्रेमी हौ, छौ | दुई सय बर्ष भन्दा लामो समय देखि हामी माथि गर्दै आएको साम्राज्यबादी  , सामन्तबादी, शोषण उत्पिडनबाट, मुक्ती प्राप्त गर्न हाम्रा पुर्खाहरुले पटक पटक प्रयत्न गर्दै आएका थिए |

करिब २०३७ साल पस्चात किरात राईहरुको अस्तित्व सम्रक्षण गर्ने कार्यले ब्याबस्थित र निस्चित दिशा लिनको लागि र किरात राई भाषा, धर्म, संस्कृति, पर्ब, जीवनप्रणाली र जातिय पहिचानको रक्षाको निम्ती प्रभाबकारी कदम चालिन सुरु भयो |

तर पनि  साम्राज्यबाद र सामन्तबादका बिभिन्न मुखुन्डोधारी एजेन्टहरुले हामी किरात राईहरुको प्रयासहरुलाई बारम्बार असफल पार्दै र असफल पार्ने प्रयास गरे | हामीले प्राचीनकालदेखि मान्दै आएको किरात राईहरुको मुन्दुम धर्म मान्नेहरुलाई क्रमस हतोत्साहित पार्दै लान थालियो हामीहरुलाई हिन्दू धर्मको प्रभाबमा ल्याउन डर, त्रास, षडयन्त्र र मनोबैज्ञानिक उपाय समेत प्रयोग गरियो हिन्दुकरण गर्ने काम सरकारबाटै जबरजस्ती लादिएको थियो |

तर २०४६ सालको अन्त्यमा पन्चायती सासनकालको अन्त्य भई बहुदल ब्यबस्था आएको घोषणा भए पस्चात हामी भुमी पुत्र किरात राईहरुको भाषा , धर्म, संस्कार, को संरक्षण सम्बर्द्यन गर्नको लागि २०४६ सालमा नेपालमा पहिलो पटक किरात राई यायोक्खाको स्थापना भएको हो | जस अन्तरगत नेपालमा लगायत विश्वको बिभिन्न स्थानमा किरात राई यायोक्खाको संगठन बिस्तार भएको छ| 

आदिबासी जनजातिहरुले बलिदानिपूर्ण आन्दोलन नगरेको भए आ-आफ्नो भाषा,धर्म, संस्कृतिको सम्रक्षण सम्बर्द्यन गर्ने अधिकार सुनिस्चित हुने थिएन, आज यो सफलता मिलेको छ, तर  हामीले त्यतिमा सन्तुस्ट  भएर  बस्ने समय भने पक्कै पनि छैन भाषा धर्म र सस्कृतिको संरक्षण सम्बर्द्यन गर्नुका साथ् साथै  आजको शिक्षा र बिज्ञान, प्रबिधि सँग पनि पौठेजोरी नखेल्ने हो भने फेरी पनि पछि पर्ने पक्कापक्की हो , तसर्थ हामी आजको शिक्षा र बिज्ञान, प्रबिधी सँगसगै अगाडि बढन जरुरी छ  |  

भनाइ छ, “कुनै पनि जाति वा समुहलाई ध्वस्त बनाउन हरेक ब्यक्तिको हत्या गरिरहन आबस्याक हुदैन उसको भाषा, धर्म, संस्कार, संस्कृति समाप्त पारिदिए त्यो जाति वा समुह आँफै हराएर, मासिएर जान्छ” यो वास्तबिकता पनि हो, यस्तो हुन नदिनका लागि २०४६ सालमा नेपालमा पहिलो पटक किरात राई यायोक्खाको स्थापना भएको हो |      

सोही अनुसार बेलायतमा पनि किरात राई यायोक्खाको स्थापना बिधीबतरुपमा ई.बी.स. २००४ साल बाट भएको छ यस संस्था मार्फत हरेक बर्ष किरात राईहरुको भाषा, धर्म, संस्कार, संस्कृति को संरक्षण सम्बर्द्यन गर्ने काममा तदारुक्ताका साथ लागेकोछ र बिभिन्न कार्यक्रम गर्दै आएको छ |  यस कामलाई अझ प्रभाबकारी बनाउनको लागि बिभिन्न क्षेत्रमा प्रारम्भिक समितीको गठन गरि समितीहरुले आ-आफ्नै तरिकाबाट कार्यक्रम अगाडि बढाएको छ |

हामी किरात राई बन्धुहरुमा, सबैलाई अबगतै छ, हामीलाई पनि हाम्रो पहिचान गराउने एउटा सबैलाई साकेला/साकेन्वा मनाउन र  अन्य  प्रयोजनको लागि  जमिन वा (आवस) घरको आबस्यकता खड्किएको छ यो हामी सबैलाई महसुस भएको कुरा हो |  यहाँहरुलाई थाहा नै छ कतिपय जातिय संघ सस्थाहरुले आफ्नो जातीको भाषा, धर्म, संस्कार, संस्कृति को संरक्षण सम्बर्द्यन र बिकाश गर्ने  हेतुले भवन खरिद गरिसकेको अवस्था छ |

हामीले सोचेका छौ हाम्रो तथ्यांक अनुसार बेलायतमा पनि हामी राईहरुको बसोबास धेरै नै भएको छ, हामीलाई खुशी पनि लागेको छ, र  अब केही गर्नु जरुरी छ एउटा उखान छ  “ देखासेखी गरिखानु, आरिसे चै मरिजानु ” भने झै अब हामीले पनि उखानलाई वास्तबिक्तामा परिवर्तन गर्न अर्काको गगनचुम्बी महलको  धक फुकाएर बयान गर्नु भन्दा आफ्नै झुपडिको निर्माण गर्नु बुध्दिमानी हुनेछौ भन्ने लागेको छ र कुनै पनि योजनालाई सफल गराउन आर्थिक रुपमा सबल हुन जरुरी छ, जुन किरात राई यायोक्खा राष्ट्रिय संयोजन समिति बेलायतले चाहेर मात्रै पनि सफल गराउन सम्भब हुदैन, त्यस्को लागि अब हामी सबै अगाडि बढ्न जरुरि छ |

धन्यबाद